γράφει η Ελένη Σκούρτου
Στις μέρες μας η γεωγραφική απόσταση γεφυρώνεται εύκολα μέσω του ίντερνετ. Χάρις στο ίντερνετ δεν υπάρχουν (ή δεν θα έπρεπε να υπάρχουν) νησιά ούτε χωριά αποκομμένα. Από προσωπική εμπειρία μπορώ να πω ότι ευρισκόμενη στα Νικειά ήμουν άνετα συνδεδεμένη με ανθρώπους κοντά και μακριά. Είναι πολύ όμορφο να είσαι στο χωριό σου, μια κουκίδα στην κορυφή ενός μικρού βουνού και να μιλάς με τους συγγενείς στη Νέα Υόρκη, ν’ ακούς μουσική, όποια σ’ αρέσει, να ‘συναντιέσαι’ με ανθρώπους για δουλειά ή ευχαρίστηση στο zoom, να διαβάζεις εφημερίδες, περιοδικά για ευχαρίστηση και άλλα κείμενα για τη δουλειά σου, να παρακολουθείς μαθήματα ή να διδάσκεις μαθήματα εξ αποστάσεως. Όλα εύκολα και οικονομικά, όλα στα μέτρα μας.
Όταν ‘συναντήθηκα’ με την Καλλιόπη Πάχου, εκείνη ήταν στο Μανδράκι κι εγώ στην Αθήνα. Κανένα πρόβλημα. Βλέπαμε η μία την άλλη στις οθόνες μας, μιλούσαμε, μπορούσαμε να μοιραστούμε ένα σωρό πράγματα (π.χ. κείμενα, εικόνες, μουσικές), εφόσον το επιθυμούσαμε.
Δεν ήταν όμως πάντα έτσι τα πράγματα. Το γνωρίζουμε αυτό, αλλά το ξεχνάμε μέσα στην τωρινή ευκολία της ηλεκτρονικής διασύνδεσης.
Η Καλλιόπη, λοιπόν, που γεννήθηκε κι έζησε μέχρι τα τρία της χρόνια στη Νέα Υόρκη, πέρασε τα πρώτα σχολικά της χρόνια στη Ρόδο, όπου έγινε και η πρώτη της επαφή με τη μουσική και στις τελευταίες τάξεις του δημοτικού εγκαταστάθηκε στη Νίσυρο. Η αγάπη της για τη μουσική ήταν μεγάλη. Οι γονείς της το ήξεραν και ήθελαν να στην υποστηρίξουν σε αυτό, αλλά πώς;; Τότε η γεωγραφική απόσταση ήταν απόσταση σχεδόν αγεφύρωτη, ιδιαίτερα τον χειμώνα. Ούτε η γειτονική Κως ούτε άλλα μεγαλύτερα νησιά, όπως η Ρόδος, π.χ., ήταν εύκολα προσβάσιμα. Τι έμενε;; Η αλληλογραφία (όπως την ξέραμε τότε με το χαρτί, τον φάκελο και τα γραμματόσημα) και το σταθερό τηλέφωνο. Και όταν ο καιρός ή το σχολείο το επέτρεπαν, υπήρχαν και τα ταξίδια.
Με αυτή τη δυσκολία της απόστασης τότε, πώς μπόρεσε ένα κορίτσι στη Νίσυρο να κυνηγήσει το όνειρό του και να διδαχθεί μουσική; Δι’ αλληλογραφίας, μέσω τηλεφώνου, ταξιδεύοντας περιστασιακά; Κάπως έτσι, ακριβώς έτσι.
Αλλαγή σκηνικού: Η Καλλιόπη μού περιγράφει τα περιστασιακά ταξίδια στη Ρόδο, τα μαθήματα μουσικής κοντά σε δάσκαλο, τις ασκήσεις για μελέτη που έπαιρνε μαζί της στην Νίσυρο, όπου επέστρεφε, τη μελέτη στη Νίσυρο μόνη της… μέχρι το επόμενο ταξίδι στη Ρόδο. Ένα συστηματικό πήγαινε-έλα Νίσυρο-Ρόδο με πολύ καθορισμένο πρόγραμμα. Ένα ανθεκτικό, επίμονο, πειθαρχημένο στο όνειρό του κορίτσι.
Αλλαγή σκηνικού: Κάποια στιγμή, στο Λύκειο πια, η Καλλιόπη εγκαθίσταται στη Ρόδο για τις τελευταίες τάξεις του Λυκείου, ώστε να μπορεί να παρακολουθεί συστηματικά τα μαθήματα μουσικής. Προετοιμαζόταν για το επόμενό βήμα της: επιθυμούσε να συνεχίσει ανώτερα μαθήματα μουσικής σε ωδείο. Ένας καθηγητής, βλέποντας την επιμέλειά της στα μαθήματα στο σχολείο, της έδωσε την ιδέα να δώσει πανελλαδικές εξετάσεις, ώστε να σπουδάσει μουσική σε πανεπιστημιακό επίπεδο. Όπως συμβαίνει κάποιες φορές, ένας δάσκαλος σού δείχνει τον δρόμο που κι εσύ θα ήθελες να πάρεις, αλλά δεν γνώριζες πώς. Αυτό ακριβώς συνέβη με την Καλλιόπη: δίνει πανελλαδικές εξετάσεις και επιτυγχάνει είσοδο στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και βρίσκεται να σπουδάζει στο τμήμα Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης.
Αλλαγή σκηνικού: Η Καλλιόπη βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη, στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, σπουδάζει αυτό που ονειρευόταν. Δεν αρκέστηκε όμως στη συνθήκη αυτή. Με τις αποστάσεις να έχουν καταργηθεί, αφού όλα προσφέρονταν δίπλα της, αξιοποίησε όσα μπορούσε να της προσφέρει η μεγάλη πόλη και σπούδασε παράλληλα και συμπληρωματικά σε ωδείο (αυτό που ήταν το αρχικό της σχέδιο). Είναι η εποχή που η Καλλιόπη θα εμβαθύνει στη μελέτη μουσικού οργάνου, φωνής και θεωρίας και θα συνδυάσει δύο μουσικές παραδόσεις που τη συγκινούν: τη δυτική και τη βυζαντινή μουσική.
Αλλαγή σκηνικού: Μετά τις σπουδές, η Καλλιόπη επιστρέφει στη Νίσυρο. Έχει στις αποσκευές της εφόδια και εργαλεία για να διδάξει η ίδια μουσική. Στη Νίσυρο πιάνει το νήμα από εκεί που το είχε αφήσει: παντρεύεται τον αγαπημένο της Ευγένιο (επίσης μουσικό) και αρχίζουν μαζί να οργανώνουν μαθήματα μουσικής.
Μέσα από το
μουσικό εκπαιδευτήριο «Ηχογένεσις», η Καλλιόπη με τον Ευγένιο καλύπτουν ένα μεγάλο φάσμα αναγκών στη μουσική εκπαίδευση μαθητών/τριών διαφόρων ηλικιών: εκμάθηση οργάνου (πιάνο, λαούτο, μπουζούκι, κιθάρα), χορωδία, θεωρητικά μαθήματα, μουσική προπαιδεία, βυζαντινή μουσική.
Συνεργάζονται με τον Δήμο Νισύρου, δημιουργώντας τη Δημοτική Χορωδία και η συνεργασία αυτή διαρκεί 2-3 χρόνια. Από το 2023 και έως τώρα συνεργάζονται με τον Πολιτιστικό Σύλλογο Νισύρου «ο Διαβάτης», διατηρώντας τμήματα εκμάθησης λαούτου και τμήματα χορωδίας, ώστε να υπάρχει η μεγαλύτερη δυνατή προσφορά μουσικής παιδείας.
Το σχέδιο ‘πάτησε’ σε πραγματικές ανάγκες, στην όρεξη και στο πνεύμα αναζήτησης μικρών και μεγάλων για εξοικείωση με τη μουσική, για την απόλαυση του να παράγεις μουσική.
Η Καλλιόπη, επιπλέον, εδώ και ένα χρόνο περίπου, παρέχει αφιλοκερδώς μαθήματα ψαλτικής και με την ομάδα αυτή ψάλλουν κατά καιρούς στις εκκλησίες του νησιού, ενώ η ίδια ψάλλει στους Αγίους Αποστόλους των Πάλλων.
Ακολουθώντας τα βήματα της Καλλιόπης, όπως μού τα διηγήθηκε η ίδια μέσω zoom, διαπιστώνω ότι η γεωγραφική απόσταση, που τότε γεφυρωνόταν δύσκολα (όλοι ξέρουμε τη δυσκολία της μετακίνησης χειμωνιάτικα από / προς Νίσυρο), δεν κατάφερε να λειτουργήσει ακυρωτικά για τα όνειρά της.
Το ‘σπαστό’ στη μουσική της εκπαίδευση εξ αποστάσεως στο Δημοτικό και το Γυμνάσιο, γεφυρωνόταν, στο μέτρο του δυνατού, με ταξίδια, συμβατική αλληλογραφία και τηλεφωνικές συνομιλίες. Και φυσικά με την υποστήριξη των γονέων. Έτσι, οι γονείς πιστώνονται την έμπρακτη στήριξη στο παιδί τους να κυνηγήσει το όνειρό του, το οποίο, κρίνοντας από το αποτέλεσμα, είχε βαθιές και ανθεκτικές ρίζες. Πιστώνεται στην ίδια την Καλλιόπη, συντροφικά με τον Ευγένιο, η ίδρυση και η λειτουργία θεσμού μουσικής εκπαίδευσης στον τόπο μας. Πιστώνεται στην κοινωνία της Νισύρου η στήριξη του μουσικού αυτού θεσμού.
Βάζοντας τα πράγματα στη σειρά, νιώθω χαρά που μια κοπέλα από τη Νίσυρο είχε τέτοια θέληση, πειθαρχία και ανθεκτικότητα, ώστε να γεφυρώνει επί χρόνια την πραγματική απόσταση, να σπουδάσει αυτό που ονειρευόταν, να επιστρέψει στον τόπο της, να δημιουργήσει εδώ έναν θεσμό και να προσφέρει μουσική εκπαίδευση σε μικρούς και μεγάλους σε συνθήκες ανθρώπινες, μη εξαντλητικές συνθήκες, όπως αρμόζει.
Η Καλλιόπη, κλείνοντας τη συζήτηση, μού εκφράζει τη χαρά και τη συγκίνηση που νιώθει, όταν στις εκδηλώσεις τους συμμετέχουν, τραγουδούν και ενώνονται διαφορετικές γενιές, πολλές φορές κι από την ίδια οικογένεια!